Βιταμίνη Β12 και καρκίνος: Η «αθώα» βιταμίνη που προβληματίζει τους επιστήμονες

Η βιταμίνη Β12 θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές βιταμίνες για τον οργανισμό. Συμβάλλει στη δημιουργία των ερυθρών αιμοσφαιρίων, βοηθά το νευρικό σύστημα να λειτουργεί σωστά και παίζει βασικό ρόλο στην επιδιόρθωση και πολλαπλασιασμό του DNA. Τα τελευταία χρόνια όμως οι επιστήμονες εξετάζουν πιο προσεκτικά μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στη Β12 και τον καρκίνο, κάτι που έχει προκαλέσει αρκετές απορίες.

Γιατί η βιταμίνη Β12 είναι τόσο σημαντική για τον οργανισμό 

Η βιταμίνη Β12 βρίσκεται κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης, όπως το κρέας, το ψάρι, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά. Υπάρχει επίσης σε εμπλουτισμένα δημητριακά και άλλα προϊόντα. Οι περισσότεροι άνθρωποι λαμβάνουν επαρκείς ποσότητες μέσω της διατροφής τους, ωστόσο ηλικιωμένοι, vegans και άτομα με προβλήματα απορρόφησης μπορεί να χρειάζονται συμπληρώματα.

Η έλλειψη Β12 είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα, όπως αναιμία, κόπωση, αδυναμία, ακόμα και νευρολογικές βλάβες. Για αυτόν τον λόγο οι γιατροί δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη διάγνωση και θεραπεία της ανεπάρκειας. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές άρχισαν να εξετάζουν και το αντίθετο άκρο: τι συμβαίνει όταν τα επίπεδα της βιταμίνης είναι υπερβολικά υψηλά.

Τι βρήκαν οι μελέτες για τα υψηλά επίπεδα και τον καρκίνο 

Η σχέση ανάμεσα στη Β12 και τον καρκίνο είναι αρκετά πιο περίπλοκη. Η βιταμίνη συμμετέχει στη διαδικασία διπλασιασμού του DNA κάθε φορά που ένα κύτταρο πολλαπλασιάζεται. Όταν υπάρχει σοβαρή έλλειψη, το DNA μπορεί να διπλασιάζεται με λάθη, αυξάνοντας θεωρητικά τον κίνδυνο μεταλλάξεων που σχετίζονται με ορισμένες μορφές καρκίνου, ιδιαίτερα στο παχύ έντερο.

Από την άλλη πλευρά, οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι ούτε οι υπερβολικά υψηλές ποσότητες φαίνεται να είναι απαραίτητα ωφέλιμες. Μια μελέτη στο Βιετνάμ το 2025 περιέγραψε μια «καμπύλη σε σχήμα U». Με απλά λόγια, τόσο η πολύ χαμηλή όσο και η πολύ υψηλή πρόσληψη Β12 συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιταμίνη προκαλεί καρκίνο, αλλά δείχνει ότι η ισορροπία ίσως είναι σημαντικότερη από την υπερβολή.

Αφού η Β12 βοηθά τα κύτταρα να αναπτύσσονται σωστά, τότε περισσότερη βιταμίνη θα προσφέρει και μεγαλύτερη προστασία; Η πραγματικότητα όμως δεν φαίνεται τόσο απλή. Η Β12 υποστηρίζει γενικά την ανάπτυξη των κυττάρων και όχι αποκλειστικά των υγιών. Θεωρητικά, αν στον οργανισμό υπάρχουν ήδη προκαρκινικά κύτταρα, πολύ μεγάλες ποσότητες βιταμινών που ενισχύουν την κυτταρική ανάπτυξη ίσως διευκολύνουν και τη δική τους εξέλιξη. Μέχρι σήμερα πάντως αυτό δεν έχει αποδειχθεί ξεκάθαρα στους ανθρώπους.

Οι μεγάλες μελέτες που εξέτασαν τη μακροχρόνια χρήση συμπληρωμάτων βιταμινών Β δεν έδειξαν σαφή προστασία απέναντι στον καρκίνο. Υπήρξαν κάποιες ενδείξεις για πιθανή μείωση του κινδύνου μελανώματος, όμως αυτό αφορούσε μια πολύ συγκεκριμένη μορφή καρκίνου και όχι το σύνολο.

Ταυτόχρονα, ορισμένες μελέτες βρήκαν μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στη μακροχρόνια λήψη μεγάλων δόσεων Β6 και Β12 και σε αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, κυρίως σε άνδρες και καπνιστές. Οι ειδικοί όμως τονίζουν ότι τέτοιου είδους μελέτες δεν μπορούν να αποδείξουν ότι τα συμπληρώματα ήταν η πραγματική αιτία.

Ένα ακόμα στοιχείο που έχει τραβήξει την προσοχή των γιατρών είναι ότι αρκετοί ασθενείς με καρκίνο εμφανίζουν πολύ αυξημένα επίπεδα Β12 στο αίμα. Αυτό δημιούργησε ένα σημαντικό ερώτημα: μήπως η αυξημένη Β12 συμβάλλει στην ανάπτυξη του καρκίνου ή μήπως συμβαίνει το αντίθετο και ο ίδιος ο καρκίνος ανεβάζει τα επίπεδά της;

Οι πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι μάλλον ισχύει το δεύτερο. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τα υψηλά επίπεδα Β12 συχνά αποτελούν «συνοδό φαινόμενο» της νόσου και όχι αιτία της. Για παράδειγμα, κάποιοι όγκοι επηρεάζουν το ήπαρ, το οποίο αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες Β12. Όταν το συκώτι πιέζεται ή παρουσιάζει βλάβη, μπορεί να απελευθερώνει περισσότερη βιταμίνη στο αίμα. Επιπλέον, ορισμένοι καρκίνοι αυξάνουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες που μεταφέρουν τη Β12, με αποτέλεσμα οι εξετάσεις αίματος να δείχνουν υψηλές τιμές.

Οι ειδικοί εξηγούν γιατί η ισορροπία μετρά περισσότερο από τις υπερβολές 

Το βασικό μήνυμα των επιστημόνων είναι ότι στην υγεία σπάνια ισχύει το «όσο περισσότερο τόσο καλύτερα». Καμία βιταμίνη από μόνη της δεν μπορεί να προλάβει τον καρκίνο. Πολύ μεγαλύτερη σημασία έχουν οι συνολικές συνήθειες: ισορροπημένη διατροφή, σωματική άσκηση, αποφυγή καπνίσματος, προστασία από τον ήλιο και τακτικές προληπτικές εξετάσεις.

Όσο για τη βιταμίνη Β12, οι ειδικοί συμβουλεύουν να λαμβάνεται στις σωστές ποσότητες, είτε μέσω της διατροφής είτε μέσω συμπληρωμάτων όταν αυτά είναι πραγματικά απαραίτητα. Η έλλειψη παραμένει σαφώς πιο συχνό και τεκμηριωμένο πρόβλημα από την υπερβολή. Η σωστή ισορροπία, και όχι οι υπερβολικές δόσεις, φαίνεται τελικά να είναι το σημαντικότερο.